Çocuk 18 Yaşına Geldikten Sonra Yardım Nafakası Nasıl Talep Edilir?

Yardım nafakası nedir?

Yardım nafakası, kanunda belirtilen yakınların, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek kişilere ekonomik güçleri ölçüsünde sağlamakla yükümlü oldukları maddi destektir.

Türk Medeni Kanunu'nun 364. maddesi, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek altsoy ve üstsoy arasında nafaka yükümlülüğünü düzenler. Aynı Kanun'un 328. maddesinin ikinci fıkrası ise ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuk bakımından anne ve babanın bakım yükümlülüğünün, durum ve koşullara göre eğitim sona erinceye kadar devam edebileceğini öngörür.

Bu nedenle 18 yaşını dolduran ve eğitimine devam eden çocuğun nafaka hakkı değerlendirilirken, iştirak nafakası ile yardım nafakası birbirinden ayrılmalıdır.

Kimler yardım nafakası talep edebilir?

Ergin olan ve kendi geçimini sağlamakta güçlük çeken çocuk, gerekli şartların bulunması hâlinde anne veya babasından yardım nafakası isteyebilir.

Özellikle şu hususlar önem taşır:

• Eğitim durumu: Çocuğun lise, üniversite veya başka bir eğitim programına devam edip etmediği değerlendirilir.
• Ekonomik durum: Çocuğun gelirleri, malvarlığı ve zorunlu yaşam giderleri dikkate alınır.
• Anne ve babanın mali gücü: Nafaka yükümlüsünün gelirleri, giderleri ve ekonomik koşulları incelenir.
• Somut olayın özellikleri: Talebin haklılığı ve nafaka miktarı belirlenirken olayın tüm koşulları değerlendirilir.

Üniversite öğrencisi olmak tek başına otomatik olarak nafaka bağlanmasını sağlamaz. Bununla birlikte kişinin bir işte çalışıyor olması da her durumda yardım nafakası talebini ortadan kaldırmaz. Gelirin düzenli olup olmadığı ve geçim giderlerini karşılamaya yeterli bulunup bulunmadığı önemlidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/959 Esas, 2019/1131 Karar sayılı kararında da eğitimine devam eden ve düzenli geliri bulunmayan ergin çocuğun yardım nafakası talebi değerlendirilmiştir. Karar, somut koşulların birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Yardım nafakası davası nasıl açılır?

Yardım nafakası talebinde bulunacak ergin çocuk, kendi adına dava açabilir. Çocuğun 18 yaşından önce kendisi için hükmedilmiş iştirak nafakası bulunması, bu nafakanın erginlikten sonra otomatik olarak devam edeceği anlamına gelmez.

Dava sürecinde genel olarak şu adımlar izlenir:

1. Eğitim ve ekonomik durum belgeleri hazırlanır

Talepte bulunan kişi, eğitimine devam ettiğini ve ekonomik koşullarını ortaya koyan belgeleri sunabilir. Örneğin:

• Öğrenci belgesi,
• Gelir ve çalışma durumuna ilişkin belgeler,
• Kira, ulaşım ve eğitim giderlerini gösteren belgeler,
• Varsa burs ve diğer düzenli gelir bilgileri,
• Somut olayla ilgili diğer destekleyici belgeler.

Bu belgelerin tümünün her dosyada zorunlu olduğu söylenemez. Hangi delillerin gerekli olduğu, uyuşmazlığın özelliklerine göre belirlenir.

2. Nafaka talebi ve gerekçesi açıklanır

Dava dilekçesinde talepte bulunan kişinin eğitim durumu, ekonomik ihtiyaçları ve neden kendi geçimini karşılayamadığı açıklanmalıdır.

Ayrıca nafaka yükümlüsü anne veya babanın mali gücü de değerlendirmeye alınır. Talep edilen miktarın hangi ihtiyaçlara dayandığının somutlaştırılması, mahkemenin değerlendirmesi bakımından önemlidir.

3. Yetkili ve görevli mahkemede dava açılır

Yardım nafakası davalarında görevli mahkeme, kural olarak aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde, bu mahkemenin görev alanına giren işlere asliye hukuk mahkemesi bakar.

Yetki bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 365. maddesi ve somut olayın özellikleri dikkate alınmalıdır. Bu nedenle dava açılmadan önce görev ve yetki kurallarının ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

4. Mahkeme delilleri ve tarafların mali durumlarını değerlendirir

Mahkeme, talepte bulunan kişinin ihtiyaçlarını ve ekonomik durumunu, eğitim koşullarını ve nafaka yükümlüsünün mali gücünü birlikte değerlendirir.

Nafaka miktarı belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal koşulları ile hakkaniyet ilkesi dikkate alınır. Bu nedenle her dosyada uygulanabilecek sabit bir yardım nafakası miktarı bulunmamaktadır.

Yardım nafakası ne kadar süreyle ödenir?

TMK m. 328/2, ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuk bakımından anne ve babanın bakım yükümlülüğünün, durum ve koşullara göre eğitim sona erinceye kadar devam edebileceğini düzenler.

Bununla birlikte yardım nafakasının süresi ve devam edip etmeyeceği, mahkeme kararının içeriğine ve şartların zaman içinde değişip değişmediğine göre değerlendirilir.

Eğitimin sona ermesi, kişinin ekonomik durumunun değişmesi veya nafaka yükümlüsünün mali gücündeki değişiklikler yeni bir hukuki değerlendirmeyi gerektirebilir. Nafakanın kaldırılması ya da değiştirilmesi için gerekli şartların oluşup oluşmadığı somut olay üzerinden belirlenmelidir.

Eski iştirak nafakası yardım nafakası olarak devam eder mi?

Hayır. Erginlik nedeniyle sona eren iştirak nafakası, kendiliğinden yardım nafakasına dönüşmez.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.07.2005 tarihli, 2005/12338 Esas ve 2005/16008 Karar sayılı ilamında da erginlikle sona eren iştirak nafakasının, yardım nafakasına ilişkin ayrıca bir hüküm bulunmadan yorum yoluyla sürdürülemeyeceği belirtilmiştir.

Bu nedenle eğitimine devam eden ergin çocuğun yardım nafakası hakkı bulunması ile önceki iştirak nafakası kararının icra edilebilirliği birbirinden ayrı konulardır. Mevcut bir icra takibi varsa, nafaka ilamı ve takip dosyası birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

Çocuk 18 yaşını doldurduğunda iştirak nafakası kural olarak sona erer. Ancak ergin çocuğun eğitimine devam etmesi ve ekonomik koşullarının gerektirmesi hâlinde, anne ve babasından yardım nafakası talep etmesi mümkün olabilir.

Yardım nafakası talebinde çocuğun eğitim ve ekonomik durumu ile anne ve babanın mali gücü birlikte değerlendirilir. Nafaka miktarı ve süresi her somut olayın koşullarına göre belirlenir.

Önemli olan, erginlikle sona eren iştirak nafakasının otomatik olarak devam ettiğini varsaymak yerine, yardım nafakası bakımından gerekli şartların bulunup bulunmadığını ve talebin hangi hukuki yolla ileri sürülmesi gerektiğini doğru belirlemektir.

Sık Sorulan Sorular

18 yaşını dolduran çocuk yardım nafakası davasını kendisi açabilir mi?

Evet. Ergin çocuk, gerekli şartların bulunması hâlinde kendi adına yardım nafakası talebinde bulunabilir.

Üniversite öğrencisine mutlaka yardım nafakası bağlanır mı?

Hayır. Eğitim durumu önemli olmakla birlikte çocuğun ekonomik ihtiyaçları ve nafaka yükümlüsünün mali gücü de değerlendirilir.

Çocuk çalışıyorsa yardım nafakası alamaz mı?

Çalışıyor olmak tek başına her durumda nafaka talebini ortadan kaldırmaz. Gelirin düzenliliği ve geçim giderlerini karşılamaya yeterli olup olmadığı dâhil somut koşullar incelenir.

İştirak nafakası 18 yaşından sonra aynı miktarda ödenmeye devam eder mi?

Kural olarak hayır. İştirak nafakası erginlikle sona erer; yardım nafakası için gerekli hukuki şartlar ayrıca değerlendirilir.

Yardım nafakası hangi kanun maddelerine dayanır?

Başlıca düzenlemeler Türk Medeni Kanunu'nun 328, 364 ve 365. maddeleridir.